Mieszkanie z drugiej ręki bez stresu: formalności krok po kroku i sprytne wskazówki

Mieszkanie z drugiej ręki bez stresu: formalności krok po kroku i sprytne wskazówki

Kupno używanego lokalu to dla wielu osób najszybsza droga do własnego M. Aby jednak przejść cały proces spokojnie i bez przykrych niespodzianek, warto z wyprzedzeniem poznać kluczowe etapy, wymagane dokumenty i prawne niuanse. W tym obszernym poradniku znajdziesz praktyczne wyjaśnienia i gotowe listy kontrolne, które poprowadzą Cię przez wszystkie formalności przy zakupie mieszkania z rynku wtórnego – od pierwszej wizyty i negocjacji, aż po akt notarialny, przekazanie kluczy i zgłoszenia w urzędach.

Dlaczego rynek wtórny? Plusy, minusy i sposób na ograniczenie ryzyka

Lokal z drugiej ręki kusi lokalizacją, ceną i możliwością zamieszkania niemal od razu. Zwykle osiedle jest już ukształtowane, a stan budynku można ocenić w praktyce. Z drugiej strony pojawiają się wyzwania: historia prawna, wcześniejsze przeróbki instalacji, potencjalne zaległości czynszowe, czy obecność najemców. Dobra wiadomość? Da się to sprawdzić i ułożyć w bezpieczną sekwencję działań. Ten artykuł pokazuje, jak ogarnąć mieszkanie z rynku wtórnego – formalności bez chaosu i zbędnego stresu.

Plan działania w pigułce

• Wstępny research: lokalizacja, ceny, plany zagospodarowania, koszty utrzymania.
• Weryfikacja oferty: księga wieczysta, rodzaj prawa do lokalu, ewentualne obciążenia.
• Oględziny techniczne: instalacje, wilgoć, akustyka, sąsiedztwo, części wspólne.
• Negocjacje i rezerwacja: umowa rezerwacyjna lub przedwstępna, zadatek vs zaliczka, wpis roszczenia.
• Finansowanie: wniosek kredytowy, operat szacunkowy, decyzja banku.
• Finalizacja: akt notarialny, płatność, wpis w księdze wieczystej.
• Przekazanie: protokół zdawczo-odbiorczy, stany liczników, cesja umów, zgłoszenia do wspólnoty i urzędów.

Finanse i przygotowanie: budżet, koszty i finansowanie

Budżet całkowity i ukryte koszty

Przygotowanie budżetu to pierwszy krok. Oprócz ceny transakcyjnej zaplanuj środki na:

• PCC (2%) – podatek od czynności cywilnoprawnych, zwykle przy zakupie z rynku wtórnego (gdy transakcja nie jest opodatkowana VAT).
• Taksa notarialna – wynagrodzenie notariusza zgodne z rozporządzeniem; wysokość zależna od ceny, powiększona o VAT i wypisy.
• Opłaty sądowe: wpis prawa własności do księgi wieczystej (co do zasady 200 zł) i wpis hipoteki (200 zł), a także ewentualny wpis roszczenia z umowy przedwstępnej (200 zł).
• Prowizja pośrednika – jeśli występuje (najczęściej 1–3% + VAT).
• Koszt operatu szacunkowego – zwykle wymagany przez bank.
• Remont i wykończenie – materiały, robocizna, czas na prace.
• Ubezpieczenia – nieruchomości i na życie/od utraty dochodu, jeśli wymaga bank.

Podsumuj to w arkuszu, aby realnie ocenić „całkowity koszt nabycia”. W wielu przypadkach to 5–10% ponad cenę samego lokalu.

Kredyt hipoteczny i wkład własny

Jeśli finansujesz zakup kredytem, równolegle z poszukiwaniami mieszkania sprawdź zdolność kredytową i skompletuj wstępny komplet dokumentów (zaświadczenia o dochodach, PIT-y, wyciągi z konta). Zwykle bank wymaga wkładu własnego na poziomie min. 10–20% ceny. Warunki zależą od oferty i Twojej sytuacji.

Przed podpisaniem umowy przedwstępnej ustal z doradcą, czy w danym banku akceptowalny jest typ prawa do lokalu (np. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, lokal bez księgi wieczystej) i czy nie będzie konieczne wcześniejsze założenie KW. To skróci czas i ograniczy ryzyko, że finansowanie „utknie”.

Bezpieczna płatność: depozyt i harmonogram

Przy transakcji wtórnej często korzysta się z zadatku przy umowie przedwstępnej oraz z depozytu notarialnego lub płatności w transzach. Rozważ rozwiązanie, w którym środki trafiają do sprzedającego dopiero po spełnieniu warunków (np. dostarczeniu listu mazalnego, wydaniu mieszkania, wykreśleniu hipoteki) lub po złożeniu wniosku o wpis własności. To minimalizuje ryzyko utraty pieniędzy.

Weryfikacja stanu prawnego: księga wieczysta i nie tylko

Księga wieczysta – co sprawdzić w działach I–IV

Księgę wieczystą sprawdzisz bezpłatnie online (system Elektronicznych Ksiąg Wieczystych). Przejrzyj dokładnie:

• Dział I-O i I-Sp – opis nieruchomości i spis praw związanych (np. udział w gruncie, pomieszczenia przynależne).
• Dział II – właściciele/użytkownicy wieczyści; porównaj z danymi sprzedającego.
• Dział III – ograniczone prawa rzeczowe, roszczenia, służebności (np. służebność osobista, dożywocie, prawa najmu ujawnione wpisem, ostrzeżenia o toczących się postępowaniach).
• Dział IV – hipoteki; zwróć uwagę na wierzyciela, walutę i kwotę.

Jeśli w KW są wzmianki o złożonych wnioskach (wzmianka w nagłówku), poproś sprzedającego o wyjaśnienie i dokumenty potwierdzające, czego dotyczą. To ważny punkt przy formalnościach przy zakupie mieszkania.

Prawa i roszczenia osób trzecich

Ryzykowne są m.in.: służebność osobista mieszkania (np. prawo dożywotniego zamieszkiwania), wpisane roszczenie o przeniesienie własności na rzecz innej osoby, czy tocząca się egzekucja komornicza. Te sytuacje nie przekreślają transakcji, ale wymagają ostrych „bezpieczników” (w tym depozytu i warunków w akcie). Zawsze domagaj się dokumentów potwierdzających możliwość skutecznego przeniesienia własności w czystym stanie prawnym.

Hipoteka i spłata długu sprzedającego

Mieszkanie obciążone hipoteką można kupić bezpiecznie. Potrzebujesz promesy z banku sprzedającego z kwotą do całkowitej spłaty i danymi rachunku technicznego. Zapisz w akcie, że część ceny trafia bezpośrednio do banku w celu spłaty, a reszta – do sprzedającego. Po spłacie bank wystawia list mazalny (zaświadczenie o spłacie) do wykreślenia hipoteki.

Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu i brak księgi

Jeśli lokal ma status spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu bez założonej KW, poproś o zaświadczenia ze spółdzielni, potwierdzające m.in. brak roszczeń osób trzecich, brak zadłużeń oraz możliwość założenia księgi. Przy kredycie często bank wymaga założenia KW (wniosek zwykle składa notariusz po akcie). Upewnij się, że grunt ma uregulowany stan prawny.

Najem, zameldowanie, małoletni

• Najemcy: sprawdź, czy lokal nie jest wynajęty. Jeśli jest – przeanalizuj umowę najmu i sposób jej rozwiązania/przeniesienia.
• Osoby zameldowane: poproś o zaświadczenie o osobach zameldowanych i oświadczenie sprzedającego o wymeldowaniu wszystkich lokatorów do dnia wydania.
• Małoletni współwłaściciele: konieczna może być zgoda sądu rodzinnego na sprzedaż – bez niej akt notarialny nie dojdzie do skutku.

Stan techniczny i otoczenie: co sprawdzić przed negocjacjami

Oględziny: checklista praktyczna

• Ściany i sufity: pęknięcia, ślady zalania, odspojenia tynku, pleśń przy narożnikach.
• Podłogi: poziomowanie, skrzypienie, zawilgocenia przy progach i oknach.
• Stolarka: szczelność okien, mikrowentylacja, mostki termiczne.
• Drzwi i zamki: stan ościeżnic, atesty, komplet kluczy.
• Instalacja elektryczna: rozdzielnia, zabezpieczenia różnicowoprądowe, aluminiowe przewody w starszych blokach.
• Instalacja wod.-kan. i gaz: stan pionów, liczników, szczelność, wiek piecyka/c.o.
• Akustyka: odsłuch o różnych porach, sąsiedzi, hałas uliczny.
• Części wspólne: klatka, windy, piwnice, stan elewacji i dachu.

Rozważ płatny przegląd techniczny przez inspektora, a przy wątpliwościach – pomiary wilgotności czy termowizję. Koszt zwróci się w negocjacjach.

Otoczenie, plan miejscowy i parkowanie

Sprawdź miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego lub studium – dowiesz się, czy pod oknami nie powstanie wkrótce droga szybkiego ruchu. Zobacz natężenie ruchu o różnych porach, oświetlenie uliczne, dostęp do komunikacji, ścieżek rowerowych. Wspólnota/spółdzielnia – zapytaj o fundusz remontowy i uchwały o planowanych inwestycjach.

Dokumenty do zakupu mieszkania – lista kontrolna

Aby przejść mieszkanie z rynku wtórnego – formalności bez potknięć, zbierz komplet aktualnych (najnowszych) dokumentów:

• Odpis z księgi wieczystej (numer KW, przegląd online; do aktu notarialnego notariusz sporządzi wydruk z EKW).
• Podstawa nabycia sprzedającego (np. akt notarialny, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, dział spadku, umowa darowizny).
• Zaświadczenie o braku zaległości we wspólnocie/spółdzielni (czynsz, media, fundusz remontowy).
• Świadectwo charakterystyki energetycznej – obowiązkowe przy sprzedaży; numer i dane trafią do aktu.
• Zaświadczenie o zameldowaniu/wymeldowaniu – z urzędu gminy/miasta (oraz zobowiązanie do wymeldowania do dnia wydania).
• Protokół z przeglądu kominiarskiego/gazowego – jeśli dotyczy.
• W przypadku hipoteki: promesa banku z kwotą spłaty i warunkami wykreślenia, później list mazalny.
• Spółdzielcze własnościowe: zaświadczenia ze spółdzielni o prawie do lokalu, braku roszczeń, braku przeciwwskazań do założenia KW.
• Zgody małżeńskie (jeśli nieruchomość objęta wspólnością majątkową) – zgodnie z art. 37 k.r.o.
• Pełnomocnictwa notarialne, jeśli któraś strona działa przez pełnomocnika.
• Zaświadczenie o przekształceniu użytkowania wieczystego (jeśli dotyczy lokalu na gruncie przekształconym) i potwierdzenia opłat.

Bank do kredytu poprosi dodatkowo o: operat szacunkowy, umowę przedwstępną (najlepiej notarialną), wyciągi z KW, czasem rzut lokalu i dokumenty techniczne budynku.

Negocjacje i umowy: rezerwacja, zadatek, przedwstępna

Umowa rezerwacyjna – kiedy warto

Przy popularnych lokalach warto zablokować ofertę na krótki czas za niewielką opłatą. Zadbaj o jasne warunki zwrotu (np. jeśli bank odmówi kredytu). To elastyczne narzędzie przed właściwą umową przedwstępną.

Umowa przedwstępna – cywilna czy notarialna

Umowa przedwstępna porządkuje formalności przy zakupie i daje czas na kredyt. Dwa warianty:

• Forma cywilna (pisemna): tańsza, ale słabsza – w razie sporu możesz co najwyżej żądać odszkodowania lub zwrotu zadatku.
• Forma notarialna: droższa, ale pozwala dochodzić zawarcia umowy przyrzeczonej oraz wpisać roszczenie do KW, co zabezpiecza Twoje prawo wobec osób trzecich.

W treści umowy precyzyjnie opisz: strony i ich status majątkowy (małżeństwo/rozdzielność), przedmiot sprzedaży (lokal, udział w gruncie, piwnica), cenę, zadatek czy zaliczkę, terminy (kredyt, akt notarialny, wydanie), odpowiedzialność za wady i zaległości, sposób płatności (depozyt/tranSze), zobowiązanie do dostarczenia konkretnych dokumentów oraz warunki odstąpienia.

Zadatek vs zaliczka

• Zadatek – jeśli kupujący odstąpi bez powodu, traci; jeśli sprzedający – zwraca w podwójnej wysokości. Motywuje strony do finalizacji.
• Zaliczka – po prostu część ceny, zwrotna po niezawarciu umowy, nie ma funkcji sankcyjnej.

W praktyce przy rynku wtórnym bezpieczniej stosować zadatek, ale z precyzyjnie opisanymi warunkami jego zatrzymania/zwrotu (np. jeśli negatywna decyzja kredytowa – zwrot w całości).

Wpis roszczenia do KW

Jeśli podpisujesz notarialną przedwstępną, koniecznie złóż wniosek o wpis roszczenia do działu III KW. Chroni to przed sprzedażą lokalu komuś innemu lub obciążeniem go nową hipoteką w trakcie Twojej ścieżki kredytowej.

Finalizacja: akt notarialny przeniesienia własności

Jak wygląda wizyta u notariusza

Notariusz weryfikuje tożsamość, stan prawny z KW i dokumenty dodatkowe. W akcie opisuje się: strony transakcji, podstawę nabycia, przedmiot sprzedaży, cenę oraz sposób i terminy płatności, oświadczenia o braku wad prawnych, wydanie lokalu, odpowiedzialność za zaległości, ewentualny depozyt notarialny, a przy hipotece – zgody i warunki spłaty. Po podpisaniu notariusz elektronicznie składa wnioski do sądu wieczystoksięgowego: o wpis prawa własności (oraz hipoteki, jeśli dotyczy).

Płatność: depozyt, przelewy, transze

Popularne modele płatności:

• Depozyt notarialny – kupujący wpłaca cenę na rachunek depozytowy, a notariusz wypłaca sprzedającemu po spełnieniu warunków (np. dostarczeniu listu mazalnego, wydaniu kluczy, złożeniu wniosków do KW).
• Przelew bezpośredni – z rachunku kupującego (lub banku kredytującego) na rachunek sprzedającego i banku wierzyciela, zgodnie z harmonogramem w akcie.
• Płatność w transzach – np. część przy akcie, część po wydaniu lokalu i dostarczeniu określonych dokumentów.

W akcie precyzyjnie zapisz rachunki, terminy i warunki wypłat. W przypadku kredytu bank zwykle uruchamia środki po spełnieniu warunków (np. dostarczeniu odpisu aktu, polisy ubezpieczeniowej, wniosku o wpis hipoteki).

Opłaty i podatki przy rynku wtórnym

PCC, taksa, opłaty sądowe

• PCC 2% – naliczane od wartości rynkowej (zazwyczaj to cena z aktu). Wyjątek: gdy sprzedaż jest opodatkowana VAT (rzadziej na rynku wtórnym) – wówczas PCC nie występuje.
• Taksa notarialna – zależy od ceny (progi z rozporządzenia), powiększona o VAT oraz koszty wypisów.
• Opłata za wpis własności – co do zasady 200 zł; wpis hipoteki – 200 zł; wpis roszczenia z umowy przedwstępnej – 200 zł.
• Prowizja pośrednika – gdy umówiona, 1–3% + VAT.

Ulgi i sytuacje szczególne

Sprzedający może podlegać podatkowi PIT od sprzedaży (reguła 5 lat od końca roku nabycia). Kupującego to nie dotyczy bezpośrednio, ale warto mieć świadomość presji czasowej po stronie sprzedającego. Sprawdź również aktualne programy wsparcia kredytowego i mieszkaniowego – warunki zmieniają się w czasie.

Kredyt hipoteczny: dokumenty i uruchomienie

Wniosek i wymagane załączniki

Banki różnią się listą, ale typowo wymagają:

• Umowy przedwstępnej (najlepiej notarialnej) z jasno określoną ceną i terminami.
• Wyciągu z KW (numer KW, stan aktualny) lub dokumentów spółdzielni, jeśli brak KW.
• Operatu szacunkowego wykonanego przez rzeczoznawcę.
• Dokumentów dochodowych (zaświadczenie od pracodawcy, PIT, wyciągi).
• Świadectwa energetycznego – coraz częściej banki o nie pytają na etapie analizy.

Po decyzji kredytowej bank stawia warunki uruchomienia (np. dostarczenie odpisu aktu notarialnego, polisy z cesją, potwierdzenia opłat sądowych za wpis hipoteki). Po wypłacie kredytu zaczyna działać ewentualne ubezpieczenie pomostowe do czasu wpisu hipoteki do KW.

Przekazanie mieszkania: protokół, liczniki, umowy

Protokół zdawczo-odbiorczy

Protokół podpisuje się zwykle w dniu wydania (według terminu z aktu). Umieść w nim:

• Stany liczników (prąd, gaz, woda, ciepło) ze zdjęciami.
• Komplet kluczy (drzwi, skrzynka pocztowa, piwnica, garaż, domofon, piloty do bramy).
• Spis wyposażenia pozostającego w lokalu (umeblowanie, AGD), zgodnie z ustaleniami cenowymi.
• Stan lokalu (opis ewentualnych usterek, śladów zalania, uszkodzeń).

Na podstawie protokołu dokonasz przepisania liczników i rozliczysz media. Pamiętaj o kontaktach do administracji i firm serwisowych.

Po akcie: co zgłosić i kiedy

• Wspólnota/spółdzielnia – zgłoś zmianę właściciela, podaj dane kontaktowe i rachunek do nadpłat.
• Dostawcy mediów – przepisz lub zawrzyj nowe umowy (prąd, gaz, internet, TV).
• Urząd miasta/gminy – zgłoś nabycie do podatku od nieruchomości w wymaganym terminie.
• Ubezpieczenie mieszkania – zawrzyj lub zaktualizuj polisę; jeśli masz kredyt, bank zwykle wymaga cesji.
• Zameldowanie – jeśli planujesz się zameldować, złóż wniosek w urzędzie.

Specjalne przypadki i potencjalne pułapki

Spadki i wielu spadkobierców

Gdy sprzedającymi są spadkobiercy, wymagane są: postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia oraz (często) dział spadku. Jeśli współwłaścicieli jest wielu i mieszkają za granicą, przygotuj się na pełnomocnictwa i dłuższy czas organizacji dokumentów.

Małżeńska wspólność i rozdzielność

Jeśli lokal objęty jest wspólnością majątkową, wymagana będzie zgoda małżonka na sprzedaż (nawet gdy w KW widnieje tylko jeden z małżonków). Gdy obowiązuje rozdzielność, warto okazać notarialną umowę majątkową, aby notariusz ujął właściwe oświadczenia.

Egzekucja, upadłość, licytacje

Przy egzekucji komorniczej lub upadłości sprzedającego możliwy jest zakup, ale wysoce sformalizowany (np. przez licytację lub ze zgodą sędziego-komisarza). W klasycznej transakcji prywatnej, jeżeli w KW jest ostrzeżenie o egzekucji, zadbaj o odpowiednie warunki zapłaty (spłata wierzycieli z ceny, depozyt notarialny) i jednoznaczne dokumenty.

Sprytne wskazówki, które oszczędzą Ci nerwów i pieniędzy

• Oglądaj o różnych godzinach – poranny szczyt, wieczorny hałas, weekendowe imprezy.
• Zapytaj sąsiadów – o uciążliwości, planowane remonty, kulturę wspólnoty.
• Prześwietl budynek – protokoły przeglądów, uchwały wspólnoty, stan funduszu remontowego.
• Sprawdź MPZP – unikniesz „niespodzianki” w postaci nowej arterii za oknem.
• Rozdziel cenę na lokal i wyposażenie – legalnie i uczciwie, ale z głową: wpływa to na PCC i czasem na wycenę bankową.
• Wpis roszczenia do KW – w praktyce must have przy droższych transakcjach na kredyt.
• Terminy z buforem – daj sobie zapas na decyzję kredytową i wpisy do KW; unikniesz aneksów pod presją.
• Dokumentuj ustalenia – mailowo lub w załącznikach do umów; „co na piśmie, to na pewno”.
• Kontroluj obie strony przelewu – przed wysyłką potwierdź numery rachunków u notariusza i w banku sprzedającego.
• Nie płać „pod stołem” – to ryzyko podatkowe i prawne, które uderza najbardziej w kupującego.

Checklista: mieszkanie z rynku wtórnego – formalności krok po kroku

1. Zweryfikuj ofertę (KW, rodzaj prawa, otoczenie, koszty utrzymania).
2. Oględziny techniczne – przygotuj listę pytań, zrób dokumentację zdjęciową.
3. Negocjacje – ustal cenę, elementy wyposażenia, terminy, warunki wydania.
4. Umowa rezerwacyjna (opcjonalnie) – zabezpiecz czas na dokumenty/kredyt.
5. Umowa przedwstępna – najlepiej notarialna, z zadatekiem i wpisem roszczenia do KW.
6. Wniosek o kredyt – komplet dokumentów, operat szacunkowy.
7. Decyzja kredytowa – spełnij warunki uruchomienia.
8. Zbierz finalne dokumenty (zaświadczenia, promesy/listy mazalne, świadectwo energetyczne).
9. Akt notarialny – depozyt/przelewy, wnioski do KW o wpis własności i hipoteki.
10. Przekazanie lokalu – protokół zdawczo-odbiorczy, stany liczników, klucze, wyposażenie.
11. Zgłoszenia po akcie – wspólnota, media, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie, ewentualne zameldowanie.

FAQ: odpowiedzi na najczęstsze pytania

Czy mogę kupić mieszkanie obciążone hipoteką?

Tak. Warunkiem bezpieczeństwa jest spłata hipoteki z ceny (bezpośrednio do banku wierzyciela) i uzyskanie listu mazalnego do wykreślenia obciążenia. Zapisz to w akcie i rozważ depozyt notarialny.

Czym różni się zadatek od zaliczki?

Zadatek pełni funkcję sankcyjną (tracisz go, jeśli sam odstąpisz bez przyczyny; otrzymujesz podwójny, gdy odstępuje sprzedający). Zaliczka to zwykła przedpłata – zwrotna po niezawarciu umowy.

Jakie podatki płacę przy rynku wtórnym?

Zazwyczaj kupujący płaci PCC 2% od wartości rynkowej lokalu. Dodatkowo ponosisz taksę notarialną, opłaty sądowe i ewentualną prowizję pośrednika. Gdy transakcja jest objęta VAT – PCC nie występuje.

Czy umowa przedwstępna musi być u notariusza?

Nie musi, ale notarialna daje silniejszą ochronę i pozwala wpisać roszczenie do KW. Przy kredycie często to najlepsza droga.

Co, jeśli lokal nie ma księgi wieczystej?

Przy spółdzielczym własnościowym bez KW poproś spółdzielnię o zaświadczenia i rozważ założenie księgi (często wymagane przez bank). Notariusz może złożyć wniosek o założenie KW wraz z aktem.

Czy muszę mieć świadectwo charakterystyki energetycznej?

Tak, przy sprzedaży jest obowiązkowe. Numer świadectwa i dane trafiają do aktu notarialnego. Brak dokumentu może skutkować karą po stronie zbywcy i problemami formalnymi.

Jak zabezpieczyć się przed „podwójną sprzedażą”?

Podpisz notarialną umowę przedwstępną i złóż wniosek o wpis roszczenia do KW. Monitoruj też na bieżąco stan księgi (wzmianki).

Podsumowanie: spokojna droga do własnego M

Zakup lokalu z drugiej ręki to świetny wybór, o ile mądrze zaplanujesz każdy krok. Ustal budżet, sprawdź prawo i technikę, negocjuj rozsądnie, a umowy i płatności oprzyj na bezpiecznych mechanizmach (zadatek, depozyt, wpis roszczenia, rozdzielenie transz). Najważniejsze formalności przy zakupie mieszkania z rynku wtórnego nie muszą przerażać – to sekwencja powtarzalnych czynności, które, wykonane we właściwej kolejności, chronią Twoje pieniądze i spokój. Korzystaj z checklist, pytaj notariusza o szczegóły, konsultuj wątpliwości i pamiętaj: w nieruchomościach wygrywa nie ten, kto działa najszybciej, ale ten, kto działa najdokładniej.

Uwaga: Niniejszy przewodnik ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przepisy oraz wymogi banków mogą się zmieniać – zawsze weryfikuj aktualne wymogi u notariusza, w sądzie wieczystoksięgowym, w urzędzie oraz w banku.